Shumica e sulmeve kibernetike kanë nevojë për një gabim nga përdoruesi. Dikush duhet të klikojë një link, të hapë një dokument, të instalojë një aplikacion ose të japë fjalëkalimin.
Por çfarë ndodh kur telefoni mund të infektohet pa bërë asgjë nga këto?
Kjo është ajo që e bën Pegasus një nga viruset më të sofistikuar. Në disa raste, sulmi mund të ndodhë vetëm duke marrë një mesazh. Përdoruesi nuk ka nevojë ta hapë mesazhin, të klikojë një link apo të instalojë diçka.
Pegasus është një spyware i zhvilluar nga kompania izraelite NSO Group dhe i shitet institucioneve shtetërore për qëllime sigurie. Megjithatë, dokumente dhe hetime të ndryshme kanë treguar se teknologjia është përdorur edhe kundër gazetarëve, aktivistëve, avokatëve dhe personave të tjerë.
Çfarë është Pegasus?
Pegasus është një program që synon kryesisht pajisjet iPhone dhe Android.
Ndryshe nga një virus klasik që përhapet nga një kompjuter në tjetrin, Pegasus është projektuar për të infektuar në mënyrë të fshehtë një pajisje të caktuar dhe për t'i dhënë hakerit akses në të dhënat e saj.
Në korrik 2026, Amnesty International publikoi një analizë të detajuar të evolucionit të Pegasus, bazuar edhe në materiale të brendshme të NSO Group të bëra publike gjatë procesit gjyqësor WhatsApp kundër NSO Group. Materialet japin një pamje shumë më të qartë se si funksionon sistemi dhe si është zhvilluar me kalimin e viteve.
Një nga karakteristikat më të rëndësishme është zero-click.
Çfarë do të thotë zero-click?
“Zero-click” do të thotë që viktima nuk ka nevojë të klikojë asgjë.
Në një sulm klasik phishing, për shembull, përdoruesi merr një email dhe duhet të klikojë një link për të aktivizuar sulmin.
Në një sulm zero-click, vetë marrja ose përpunimi i një të dhëne nga telefoni mund të jetë e mjaftueshme për të aktivizuar sulmin.
Kjo e bën një sulm të tillë shumë më të vështirë për t'u dalluar nga përdoruesi.
Si infektohet pajisja?
Procesi ndryshon në varësi të versionit të Pegasus dhe mënyrës së sulmit. Materialet e publikuara për Pegasus tregojnë se sistemi mbështetet në disa mënyra infektimi, duke përfshirë sulme zero-click, sulme ku viktima duhet të kryejë një veprim dhe metoda që përdorin infrastrukturën e rrjetit.
Sulmi tipik kryhet në faza:
1. Identifikimi i telefonit
Hakeri fillimisht duhet të identifikojë objektivin.
Materialet e brendshme të NSO tregojnë se Pegasus grumbullon informacione të tilla si:
- numrin e telefonit;
- nëse pajisja është iPhone apo Android;
- nëse telefoni është i ndezur dhe i lidhur me rrjetin;
- rrjetin që po përdor;
- nëse pajisja është në roaming.
Kjo ndihmon hakerin të përcaktojë nëse telefoni mund të sulmohet dhe çfarë metode mund të përdoret.
2. Shfrytëzimi i një dobësie
Më pas shfrytëzohet një dobësi në sistemin operativ ose në një aplikacion të telefonit.
Një nga shembujt më të njohur është FORCEDENTRY, një sulm i zbuluar në vitin 2021 që shfrytëzonte mënyrën se si iPhone përpunonte disa skedarë të dërguar përmes iMessage.
Sulmi përdorte një skedar të manipuluar që dukej si një imazh GIF. Në të vërtetë, skedari përmbante të dhëna në formatin PDF dhe përdorte një dobësi në përpunimin e imazheve JBIG2. Citizen Lab e lidhi këtë sulm me Pegasus, dhe Apple e korrigjoi dobësinë me versionin iOS 14.8.
Google Project Zero e përshkroi FORCEDENTRY si një nga sulmet më komplekse që kishte analizuar. Sulmi përdorte një teknikë shumë të pazakontë për të kryer llogaritje përmes mekanizmit të përpunimit të të dhënave JBIG2.
3. Tejkalimi i sigurisë së telefonit
Telefonat modernë kanë shumë mekanizma sigurie.
Aplikacionet operojnë në ambiente të izoluara brenda pajisjes dhe kanë akses të kufizuar në pjesët e tjera të sistemit. Në iPhone, për shembull, ekzistojnë mekanizma si sandbox dhe mbrojtje të tjera që kufizojnë atë që mund të bëjë një aplikacion.
Në rastin e FORCEDENTRY, zinxhiri i sulmit përdorte dobësinë e parë për të kaluar mbrojtjet e sistemit dhe për të fituar privilegje më të larta.
4. Marrja e kontrollit dhe mbledhja e të dhënave
Pasi instalimi përfundon me sukses, Pegasus mund t'i japë hakerit akses në një gamë të gjerë informacioni.
Sipas materialeve të analizuara nga Amnesty International, funksionet e dokumentuara përfshijnë:
- mesazhet dhe komunikimet;
- kontaktet;
- historikun e thirrjeve;
- informacionin e vendndodhjes gjeografike nga GPS;
- historikun e navigimit në browser;
- aksesin në mikrofon;
- aksesin në kamera;
- të dhënat e ruajtura në pajisje;
- kredencialet dhe të dhëna të lidhura me shërbimet cloud;
- regjistrime të planifikuara nga mikrofoni.
Në disa raste, sistemi mund të planifikojë regjistrime sipas kalendarit të pajisjes, duke e bërë përgjimin edhe më pak të dukshëm.
A mund ta zbulojë antivirusi?
Ky është një nga problemet kryesore.
Pegasus është projektuar pikërisht për të qenë sa më i vështirë për t'u zbuluar. Analizat e Citizen Lab kanë dokumentuar mekanizma për fshehjen e aktivitetit dhe, në disa raste, për fshirjen e gjurmëve.
Kjo nuk do të thotë se Pegasus nuk lë kurrë gjurmë. Përkundrazi, analiza të specializuara të pajisjes mund të zbulojnë gjurmë infektimi.
Problemi është se përdoruesi i zakonshëm nuk mund të mbështetet vetëm te shenjat që sheh në telefon.
Një bateri që konsumohet më shpejt, telefoni që nxehet ose përdorimi i pazakontë i të dhënave nuk janë prova se telefoni është infektuar me Pegasus.
Kush është sulmuar me Pegasus?
Pegasus është krijuar dhe shitur si një mjet për autoritetet shtetërore. Por hetime të ndryshme kanë dokumentuar përdorimin e tij edhe kundër personave që nuk janë thjesht objektiva të hetimeve kriminale.
Pegasus Project, një hetim ndërkombëtar i publikuar në vitin 2021, identifikoi dhjetëra mijëra numra telefoni që ishin përzgjedhur si objektiva të mundshëm për përgjim.
Mes tyre u raportuan gazetarë, aktivistë, politikanë, avokatë dhe persona të tjerë.
Është e rëndësishme të bëhet një dallim: fakti që një numër telefoni është përzgjedhur si objektiv nuk do të thotë automatikisht se telefoni është infektuar.
Gazetarët dhe aktivistët
Ka pasur raste të dokumentuara në vende të ndryshme ku Pegasus është përdorur ose tentuar të përdoret kundër gazetarëve dhe aktivistëve.
Në Serbi, për shembull, Amnesty International dhe BIRN dokumentuan në vitin 2025 tentativa për të sulmuar dy gazetarë të BIRN me mesazhe në Viber të lidhura me Pegasus. Në të paktën një rast linku nuk u hap dhe hetimet treguan se Pegasus nuk ishte instaluar me sukses.
Ky është një shembull i rëndësishëm sepse tregon edhe një tjetër aspekt: jo çdo tentativë për përdorimin e Pegasus përfundon me infektimin e telefonit.
Rasti i Jamal Khashoggi
Emri i gazetarit saudit Jamal Khashoggi është lidhur gjithashtu me hetimet mbi Pegasus.
Hetimet kanë dokumentuar përdorimin e Pegasus kundër personave të lidhur me Khashoggi dhe rrethin e tij.
Pegasus dhe enkriptimi
Një pyetje e zakonshme është:
Nëse WhatsApp, Signal apo iMessage janë të enkriptuara, si mund të lexohen mesazhet?
Përgjigjja është e thjeshtë: enkriptimi mbron komunikimin gjatë transmetimit të mesazhit, por nuk mund të mbrojë një pajisje që tashmë është komprometuar.
Nëse një virus kontrollon telefonin, ai mund të lexojë informacionin në vetë pajisjen, përpara se të enkriptohet ose pasi të jetë dekriptuar.
Pra, edhe një aplikacion me enkriptim end-to-end nuk mund të garantojë sigurinë e të dhënave në një telefon të komprometuar.
Kjo është arsyeja pse siguria e pajisjes është po aq e rëndësishme sa siguria e komunikimit.
Çfarë kanë bërë Apple dhe autoritetet?
Pegasus ka sjellë reagime edhe në nivel ligjor dhe politik.
Në vitin 2021, SHBA shtoi NSO Group në Entity List, duke deklaruar se kompania kishte zhvilluar dhe furnizuar spyware që ishte përdorur nga qeveri të huaja për të targetuar gazetarë, aktivistë, zyrtarë qeveritarë dhe persona të tjerë.
Në vitin 2023, SHBA nxori gjithashtu një urdhër ekzekutiv që kufizon përdorimin nga institucionet amerikane të spyware-ve komerciale kur ato paraqesin rrezik të rëndësishëm për sigurinë kombëtare ose kur ekziston rrezik i përdorimit të papërshtatshëm nga qeveri të huaja.
Në një proces të veçantë gjyqësor, WhatsApp kundër NSO Group, një juri amerikane në maj 2025 e shpalli NSO përgjegjëse dhe caktoi dëmshpërblime. Në tetor 2025, gjykata vendosi gjithashtu një ndalim të përhershëm të Pegasus ndaj WhatsApp.
Si mund të mbrohemi nga Pegasus?
Nuk ekziston një mënyrë që garanton se një telefon nuk do të targetohet kurrë nga një spyware i sofistikuar. Por disa masa mund ta ulin ndjeshëm rrezikun.
Mbajeni telefonin të përditësuar
Kjo është masa më e rëndësishme.
Shumë sulme mbështeten në dobësi të panjohura ose dobësi që nuk janë korrigjuar ende në pajisje. Pasi prodhuesi publikon një përditësim sigurie, instalimi i tij sa më shpejt është thelbësor.
Përdorni Lockdown Mode në iPhone kur ekziston një rrezik i lartë
Apple ofron Lockdown Mode, një mënyrë mbrojtjeje e krijuar posaçërisht për njerëzit që mund të jenë objektiva të sulmeve shumë të sofistikuara, përfshirë Pegasus.
Kur aktivizohet, ai kufizon disa funksione që mund të përdoren si pjesë e një sulmi, përfshirë disa lloje të skedarëve që vijnë në iMessage dhe teknologji të avancuara të browser-it.
Nuk është një opsion që duhet të përdoret domosdoshmërisht nga çdo përdorues. Është krijuar për raste me rrezik të veçantë.
Mos u mbështetni vetëm te rindezja (restart) e telefonit
Rindezja e telefonit është përmendur historikisht si një masë që mund të ndërpresë disa variante të virus-it.
Por nuk duhet konsideruar si një zgjidhje e sigurt.
Të dhënat e fundit tregojnë se disa variante moderne mund të përdorin mekanizma që e lejojnë hakerin të riinfektojë pajisjen pas rindezjes. Prandaj, restart-i nuk është një mënyrë për të konfirmuar se telefoni është pastruar.
Aktivizoni autentikimin me dy faktorë
2FA nuk e ndalon drejtpërdrejt Pegasus, por është një masë bazë e rëndësishme sigurie për llogaritë tuaja.
Përdorni gjithashtu fjalëkalime unike dhe mbani të përditësuara aplikacionet dhe sistemin operativ.
Nëse dyshoni për një sulm, trajtojeni telefonin si të komprometuar
Nëse jeni një person me rrezik të lartë dhe keni arsye konkrete të dyshoni se telefoni është targetuar, mos u mbështetni vetëm te sjellja e pajisjes.
Një hetim i specializuar mund të jetë i nevojshëm për të përcaktuar nëse ekzistojnë shenja të komprometimit.
Apple gjithashtu dërgon Threat Notifications për përdorues që, sipas analizës së saj, janë targetuar nga sulme shumë të sofistikuara me spyware. Apple i përshkruan këto njoftime si alarme me nivel të lartë besueshmërie.
Përfundim
Pegasus tregon se siguria e një telefoni nuk varet vetëm nga fjalëkalimi, aplikacioni që përdorim apo fakti që nuk klikojmë linke të dyshimta.
Në një sulm zero-click, viktima mund të mos bëjë asgjë gabim.
Kjo nuk do të thotë se çdo telefon është në rrezik të menjëhershëm nga Pegasus. Në fakt, Apple thekson se shumica dërrmuese e përdoruesve nuk do të targetohen nga këto lloj sulmesh. Por Pegasus tregon qartë se ekzistojnë sulme shumë të avancuara që mund të anashkalojnë edhe mekanizmat e zakonshëm të mbrojtjes.
Për bizneset dhe individët që përpunojnë informacion të ndjeshëm, mesazhi është i thjeshtë:
Siguria e komunikimit fillon me sigurinë e pajisjes nga e cila komunikojmë.
Burime
- Amnesty International Security Lab - Inside Pegasus: The evolution of the world's most notorious spyware system, 2026.
- Citizen Lab - FORCEDENTRY: NSO Group iPhone, iPad, Mac Zero-Click Exploit, 2021.
- Google Project Zero - analiza teknike e FORCEDENTRY, 2021.
- Apple - Lockdown Mode dhe masat e sigurisë për sulmet e sofistikuara.
- Apple - Threat Notifications.
- U.S. Bureau of Industry and Security - NSO Group në Entity List, 2021.
- U.S. Executive Order on Commercial Spyware, 2023.
- WhatsApp v. NSO Group - vendimi gjyqësor, 2025.
- BIRN / Amnesty International - tentativa për përdorimin e Pegasus kundër gazetarëve në Serbi, 2025.
